Þjóðar­morð, fálmandi mjálm eða að­gerðir?

Vesturlönd stæra sig af hugmyndum um jöfnuð, jafnræði, lýðræði og mannréttindi sem hampað er á tyllidögum og mynda kjarnann í starfi fjölda alþjóðastofnana sem virka einfaldlega ekki. Þessar hugmyndir þróuðust meðfram kapítalisma og nýlendustefnu sem byggjast á ofbeldi gagnvart umhverfi jafnt sem mannlegu samfélagi. Oft hafa þessar göfugu hugmyndirnar verið notaðar til að réttlæta eða breiða yfir ofbeldið, enda hafa lögmál viðskipta og kapítals lengi verið æðri öllum siðaboðum í praxis. Þetta misræmi boðunar og gjörða hefur lengi verið himinhrópandi en undanfarin tvö ár hefur það keyrt um þverbak.

Nú er svo komið að siðferðlegt og hugmyndalegt skipbrot Vesturlanda er algjört og birtist í pólitísku vanmætti. Almenningur um allan heim mótmælir morðæðinu á Gaza kröftuglega en það kemur fyrir ekki, því vestræn stjórnvöld aðhafast ekkert, en hafa uppi fögur orð að vanda. Þó er þetta morðæði hreinræktað afkvæmi vestrænnar þjóðernis- og nýlendustefnu og af þeim sökum á ábyrgð þeirra. Hvort eitthvað er meint með ótal fögrum orðum, ályktunum og yfirlýsingum, á borð við fálmandi mjálm utaríkisráðherra í kvöldfréttum sjónvarps, skiptir ekki minnsta máli. Orð ráðherrans væru hlægileg ef málið væri ekki jafn alvarlegt og raun ber vitni. Ekkert hefur áhrif nema beinar aðgerðir: viðskipta- og vopnasölubann, sniðganga (sem aðgerðasinnar standa fyrir af dugnaði), bann við komu Ísraelskra ferðamanna, slit á stjórnmálasambandi, útilokun frá alþjóðasamstarfi (ekki síst á sviði menningar og íþrótta), brottrekstur úr Sameinuðu þjóðunum og stuðningur við kæru til Alþjðaglæpadómstólsins. Aðgerðaleysi íslenskra og annarra vestrænna stjórnvalda er fyrirlitlegt, Ísland hefur ekki einu sinni gengið í lið með Haag hópnum svokallaða sem reynir þó að grípa til aðgerða.

Í ofanálag er hugmyndin um tveggja ríkja lausn hrein klisja sem hver étur upp eftir öðrum með slefi og öllu. Eina lausnin er eitt lýðræðisríki þar sem allir hafa jafnan rétt, Palestínumenn og Gyðingar af öllum trúarbrögðum en til þess þyrfti að binda endi á þann banvæna og rasíska síonisma með tilheyrandi aðskilnaðarstefnu sem ríkt hefur. Það er hlálegt að þessi hugmynd er náttúrlega í góðu samræmi við þær lýðræðishugmyndir sem Vesturlönd stæra sig af en framkvæma ekki nema eftir hentugleikum.

Siðferðilegt og menningarlegt skipbrot Vesturlanda er skelfilegt. Það sýnir ekki aðeins djúpstætt vanmætti gagnvart hreinræktuðu þjóðarmorði og þjóðernishreinsun, botnlausri grimmd, afmennskun og kvalalosta. Það sýnir svart á hvítu að undirstöðurnar sem við teljum samfélag okkar og menningu byggjast á eru að bresta. Það er engin leið til baka, en það er enn hægt að stöðva þennan hrylling. En ef svo heldur fram sem horfir óttast ég að engin fær leið sé fram á við heldur, önnur en í átt að frekara ofbeldi og afmennskun. Ástandið er svo alvarlegt að göfugar áhyggjur af svokölluðu akademísku frelsi verða hlægilegar. Frelsishugmyndir mega sín lítils gagnvart afmennskandi ofbeldi sem fær að vaða uppi óáreitt. Því óáreitt er það enn af stjórnvöldum sem mjálma fálmandi og raddir menningar- og menntageirans eru strjálli og lágværari en hægt er að sætta sig við. Fái ofbeldið að halda áfram að vera jafnóáreitt verður það einfaldlega smátt og smátt viðurkennt, enda praktíserað af æ fleiri svkölluðum þjóðhöfðingjum. Og þá gleyma æ fleiri akademíkerar líklega frelsishugsjónunum og fara að einbeita sér að því að þóknast þeim sem ráða.

Hvað er það svo sem Kristrún Frostadóttir og Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir samþykkja ásamt öðru framáfólki Vesturlanda með aðgerðaleysinu? Rúmlega 62.000 manndráp staðfest en talið er að tugir þúsunda séu grafin undir rústum. Af þessum 62.000 eru hátt í 19.000 börn og nærri 10.000 konur. Og samkvæmt nýjustu uppljóstrunum upp úr opinberum gögnum í Ísrael eru um 83% fallinna óbreyttir borgarar þótt þarlend stjórnvöld reyni stöðugt að ljúga öðru. Hátt í 160 þúsund manns eru limlest, og ekki þarf að fletta fjölmiðlum lengi til að rekast á myndir og frásagnir af hræðilega limlestum og bækluðum börnum. Um 1600 heilbrigðisstarfsmenn hafa verið myrtir og vel á þriðja hundrað blaðamanna eða fjölmiðlafólks og löngu orðið ljóst að þetta fólk er markvisst haft að skotmarki. Ekkert lát er á vopnasölu Vesturlanda til Ísraels svo hægt sé að halda uppi fjörinu.

Afleiðingarnar í nærmynd á bak við tölurnar: Litla stúlkan með vatnsbrúsann sem sprengd var upp, sundurskotin lík á sjúkrahúsi, fljúgandi lík og útlimir, hungurmorða börn, sveltandi fólk með tóm matarílát, hrunin hús, skotgöt á tjöldum, fólk á flótta undan sprengingum, grátandi fólk með barnslík í fanginu, fólk grafið látið og lifandi úr rústum, skurðaðgerðir á sjúkrahúsgólfi, jafnvel án deyfingar – við lítum undan í hryllingi en megum það samt ekki, því við verðum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að stöðva þetta. ‚A meðan malar síoníska áróðursvélin. Það verður að liggja milli hluta hvort stjórnvöld skilja samhengið eða hvort þau vilja það ekki. Við hversdagsfólkið getum ekki litið undan lengur. Almenningur verður að þrýsta á þau af öllum lífs og sálar kröftum.

Með aðgerðaleysinu eru vestræn stjórnvöld og viðskiptalíf samsek og ómögulegt að vita hvað framtíðin ber í skauti um réttarhöld, annað hvort alþjóðadómstóla eða sögunnar. Meginstraumsfjölmiðlar, jafnvel þeir virtustu, eru undir sömu sök yfirhylmingar felldir, þótt þar sé að verða einhver breyting á. Síoníska áróðursvélin hefur mallað lengi og verið óhugnanlega skilvirk.

Það er hægt að bregðast við með ýmsum hætti. Fjöldaþátttaka í mótmælum er mikilvæg og nota þarf allar hugsanlegar leiðir sem hver og einn hefur til að koma skilaboðum áleiðis til stjórnvalda. Beinn stuðningur í gegnum samfélagsmiðla og söfnunarsíður við nauðstatt fólk á Gaza er önnur leið sem orðin er nokkuð áberandi. Það er smátt í stóra samhenginu, Íslendingar eru fáir og við erum ekki mjög mörg sem erum virk í þessari hjálp en vildum gjarnan að fólki í slíkum hjálparaðgerðum fjölgaði stórlega. Gleymum því ekki að hvert mannslíf er dýrmætt, og sambandið sem komist hefur á við töluverðan fjölda fólks, einkum barnafólks, er líka verðmætt. Það stækkar heim okkar, við öðlumst dýpri innsýn í þetta hörmungarástand þegar við kynnumst fólki á Gaza persónulega, sorgum þess og jafnvel gleði, meira að segja draumum þess sem eru alltaf að bresta. Augljósasta leiðin er hjálparsamtökin Vonarbrú, sem safnar fé í sjálfboðavinnu og kemur því eftir öruggum leiðum til nauðstaddra en það er auðvelt að kynna sér fleir hliðar hjálparstarfsins á netinu og Facebook. Við sem í því stöndum erum flest fús til að fræða og leiðbeina. Og ekki má gleyma Reykjavíkurmaraþoni, fjöldi fólks hleypur fyrir Vonarbrú, sem hægt erð að kynna sér á heimasíðunni.

Persónulega er sú djúpstæða vinátta sem myndast dýrmæt. Að setja sig inn í kjör fólks og aðstæður, og uppskera einlægt þakklæti fyrir viðleitnina. Það er ekki auðvelt, að fylgjast með hjartfólgnum vinum veikjast og nánast veslast upp af næringarskorti, lýsa börnum sínum grátandi af sulti, segja frá stöðugum sprengingum, skotárásum og mannfalli í nánasta umhverfi. Áhyggjurnar geta líka verið nagandi þegar maður veit af sprengingum og skotárásum allt í kring um hjartkæra vini, jafnvel næturlangt. „Ég vona að öll ill öfl í heiminum hrynji“ segir ein vinkona í þessum skrifuðum orðum. „Mig langar til að geta sofið laus við flugvéladyn og sprengjugný“ segir önnur, þar sem enn einn brottflutningurinn vofir yfir.

Röd Íslands er kannski ekki sterk á alþjóðavettvangi en aðgerðir gætu vakið athygli sem hefði áhrif. Hjálparstarf einstaklinga og lítilla samtaka telur kannski ekki mikið á stóra sviðinu. En það þarf ekki stórar steinvölur til að koma af stað stækkandi skriðum. Ef til vill geta kærleiksverkin með tímanum gætt opinbert líf og stjórnmálin nýju inntaki.

En á meðan engin stjórnvöld gera neitt er bara haldið áfram að myrða börnin, mæðurnar, feðurna.

Höfundur er bókmenntafræðingur