Markmiðið að til verði einn héraðsdómstóll í stað átta sjálfstæðra

Kolbeinn Tumi Daðason skrifar 16. desember 2022 16:14

Færð eru rök fyrir því að með sameiningu verði stjórnsýsla á fyrsta dómstigi einfaldari og öflugri. Vísir/Vilhelm

Jón Gunnarsson dómsmálaráðherra hefur hafið undirbúning að sameiningu átta héraðsdómstóla í einn héraðsdómstól. Forsenda sameiningarinnar að mati ráðherra er sú að héraðsdómstóllinn hafi áfram starfsstöðvar á landsbyggðinni þar sem núverandi dómstólar eru staðsettir. Þetta kemur fram á vef Stjórnarráðsins.

Þar segir að efla þurfi og styrkja starfstöðvarnar með nýjum verkefnum. Með einum héraðsdómstól megi ná fram einfaldari og skilvirkari stjórnsýslu og bættu eftirliti. Fjárframlög og mannauður dómstólanna muni nýtast betur og aukið hagræði nást við meðferð dómsmála borgurunum til hagsbóta.

Dómsmálaráðherra skipaði starfshóp um sameiningu héraðsdómstólanna í mars 2022 sem hefur nú skilað ráðherra skýrslu.

„Megintillögur hópsins eru þær að héraðsdómstólarnir verði sameinaðir í einn Héraðsdóm með yfirstjórn í Reykjavík og átta starfsstöðvar á þeim stöðum sem héraðsdómstólarnir eru nú starfræktir. Störfum verði fjölgað á starfsstöðvum á landsbyggðinni og munu að lágmarki þrír starfa á hverri starfsstöð, þar af að minnsta kosti tveir héraðsdómarar eða einn héraðsdómari og einn dómarafulltrúi,“ segir

Lagt er til að dómstjóri og varadómstjóri Héraðsdóms verði skipaðir til fimm ára úr hópi héraðsdómara af stjórn dómstólasýslunnar. Það verði gert að undangengnu hæfnismati í stað kosningar á meðal dómara.

Starfshópurinn setur meðal annars fram þessar röksemdir fyrir breytingunum

Stjórnsýsla á fyrsta dómstigi verður einfaldari og öflugri.
Með heimildum til að flytja dómsmál á milli starfsstöðva verði tryggð næg verkefni fyrir alla starfsmenn og góð nýting mannauðs.
Tryggt verður að þjónusta héraðsdómstólanna utan höfuðborgarsvæðisins skerðist ekki.
Með útfærslunni er búið í haginn fyrir stafræna umbreytingu í dómskerfinu þar sem tekið er við öllum dómsmálum í einni sameiginlegri gátt.

Starfshópurinn telur að þegar ráðist er í jafn miklar breytingar á uppbyggingu stofnana réttarkerfisins og hér er lagt til sé mikilvægt að gefinn verði rúmur aðlögunartími frá lögfestingu til gildistöku laganna eða allt að tvö ár. Er því lagt til að sameining héraðsdómstólanna taki gildi 1. ágúst 2024 en dómstjóri verði skipaður frá 1. mars 2024 til þess meðal annars að undirbúa sameininguna og starfsemi Héraðsdóms.

Skýrsla hópsins hefur verið lögð fram í samráðsgátt stjórnvalda og gefst þar kostur á að kynna sér efni hennar og koma á framfæri athugasemdum eða ábendingum. Hana má lesa hér að neðan.

Í núverandi fyrirkomulagi er einn dómstjóri hjá hverjum dómstól. Þeir hafa ólíka sýn á hvernig dómstólarnir eigi að starfa og raunar einstaka dómarar innan hvers dómstóls. Sú ólíka sýn birtist meðal annars í því hvort þeir birti dagskrá dómstólsins á vefnum, hvort þeir birti dóma, hvort rukkað sé fyrir gögn hjá dómstólunum og fleira í þeim dúrnum.

Dómstjóri hjá Héraðsdómi Norðurlands vestra sagði um árið, aðspurður af hverju hann birti svo fáa dóma, að leitarvélin Google gleymi engu.