Einungis Air Atlanta í vopnaflutningum

Utanríkisráðherra segir að vopnaflutningar á vegum íslenskra aðila eigi að heyra til algjörra undantekninga. Óvíst er hvort ríkið hafi fullnægt rannsóknarskyldu samkvæmt alþjóðasamningum en regluverkið verður tekið til endurskoðunar.

Fréttaskýringaþátturinn Kveikur  greindi í gær frá því að íslenska fyrirtækið Air Atlanta hafi á síðustu árum flutt vopn frá ríkjum Austur-Evrópu til Sádí-Arabíu þaðan sem þau eiga greiða leið til stríðssvæða í Sýrlandi og Jemen. Utanríkismálanefnd setti málið á dagskrá í morgun og telur formaður málið vera grafalvarlegt.

„Sérstaða Íslands er auðvitað mjög mikilvæg í alþjóðasamvinnu. Við stöndum fyrir frið, mannréttindi og jafnrétti meðal annars og þess vegna kom þetta manni auðvitað talsvert á óvart," segir Áslaug Arna Sigurbjörnsdóttir, formaður utanríkismálanefndar.

Telur brotið gegn alþjóðasáttmálum

Varaformaður nefndarinnar telur að ríkið hafi með þessu brotið gegn alþjóðasáttmálum. 

„Það er ljóst að þegar eru veittar heimildir af íslenskum stjórnvöldum til íslenskra fyrirtækja um að flytja vopn til svæða þar sem ríkir grafalvarlegt stríðsástand að þá er það brot á alþjóðasáttmálum," sagði Rósa Björk Brynjólfsdóttir að loknum fundi í dag. 

Þar til í nóvember lagði Samgöngustofa einhliða mat á hverja umsókn um undanþágu til flutninga á hergögnum en í dag er ákvörðunarvaldið hjá Samgönguráðuneytinu. Samgönguráðherra kom fyrir utanríkismálanefnd í morgun vegna málsins en hann segir að fleiri undanþágur verði ekki veittar fyrr en búið er að endurskoða regluverkið.

„Að þá sé eðlilegra að færa það þannig að það yrði annað hvort með lögmætisumsögn frá utanríkisráðuneytinu eða alfarið yfir til utanríkisráðuneytisins þar sem sérþekkingin á svona alþjóðastjórnmálum liggur," segir Sigurður Ingi Jóhannsson, samgöngu- og sveitastjórnarráðherra.

Einungis Air Atlanta fengið leyfi

Forstjóri Samgöngustofu baðst undan viðtali en í skriflegu svari segir upplýsingafulltrúi að Air Atlanta hafi á síðustu árum verið veittar 5 til 10 undanþágur á ári og að þeim hafi aldrei verið hafnað. Einungis hafa slík leyfi verið veitt til Air Atlanta.

Stofnunin hefur fylgt reglugerð sem stendur þó til að endurskoða. Leiða má að því líkur að ríkari rannsóknarskylda eigi að hvíla á ríkinu samkvæmt alþjóðasamningum. 

„Það þarf að skoða mjög ítarlega þessar skuldbindingar. Þarf að skoða mjög ítarlega hvað er í þessum förmum og hvert þeir eru að fara. Það eru náttúrulega búin að vera skelfileg brot á þessu svæði í langan tíma," segir Þórdís Ingadóttir, dósent í lögfræði við Háskólann í Reykjavík.

Á að heyra til undantekninga

Utanríkisráðherra telur þessi mál eiga heima í utanríkisráðuneytinu þar sem mat á pólitískri alþjóðlegri stöðu getur farið fram. 

„Það er alveg ljóst að við þurfum að breyta þessu verklagi að mínu áliti og ég held að það sé skynsamlegt að utanríkisráðuneytið fari alfarið með þetta. Ég tel að við eigum að gæta að ítrustu kröfum þegar við kemur vopnaflutningum og að það eigi að heyra til algjörra undantekninga," segir Guðlaugur Þór Þórðarson, utanríkisráðherra.

Ekkert pukur

Baldvin M. Hermannsson, framkvæmdastjóri sölu- og markaðssviðs Air Atlanta segir fyrirtækið fylgja bæði lögum og alþjóðasáttmálum varðandi vopnaflutninga og að endanlegur viðtakandi eigi alltaf að vera tilgreindur.

Ekki sé greitt sérstaklega fyrir vopnaflutninga heldur sé þetta líkt og hver annar farmur.

„Þetta er allt uppi á borðinu og ekkert pukur. Við erum með öll okkar leyfi algjörlega á tæru," segir Baldvin.

Félagið fái samþykki frá yfirvöldum og hafi engar forsendur til að meta hvort farmurinn verði síðar fluttur annað. 

„Þetta er í fyrsta skipti sem við heyrum af því að þessi vopn séu að fara eitthvað áfram. Við erum með þessa samninga sem eiga að tryggja að vopnin fari ekki áfram. ef eitthvað annað er að koma í ljós er bara sjálfsagt mál að endurskoða þetta því það eru svo sannarlega ekki okkar hagsmunir að flytja þetta með þeim máta," segir Baldvin.