Evrópuslagurinn

Stjórnmálaflokkarnir hafa brugðist í því að leiða spurninguna um aðild að Evrópusambandinu til lykta. Margt bendir þvert á móti til að flokkakerfið hér á landi hafi alls ekki ráðið við mál af þessari stærðargráðu og margir hafi beinlínis veigrað sér við að ræða það, af ótta við að rugga bátnum og efna til ófriðar, jafnvel klofnings.

Sem betur fer virðist nú ætla að verða nokkur breyting á, því kyrrstöðuna þarf að rjúfa. Framsóknarflokkur hefur boðað til flokksþings um miðjan næsta mánuð þar sem ætlunin er að móta stefnu í Evrópumálum til framtíðar. Undir lok næsta mánaðar munu sjálfstæðismenn einnig koma saman á landsfundi, þar sem mótuð verður afstaða í Evrópumálum, stefnubreyting þar liggur í loftinu. Sætir sú stefnubreyting auðvitað alveg sérstökum tíðindum. Varaformaður flokksins hefur þegar lýst væntingum í þá átt, að niðurstaðan verði að ráðist verði í aðildarviðræður og greinar og viðtöl við þingmenn flokksins síðustu daga benda eindregið í sömu átt.

Jafnvel eindregnir andstæðingar aðildar tala nú fyrir því að lýðræðislegt sé að þjóðin dæmi sjálf í þessum efnum og hún hafi tækifæri til að fella aðild, eða samþykkja hana í þjóðaratkvæðagreiðslu.

Þetta er vitaskuld kjarni málsins. Við Íslendingar getum tekist á um Evrópumálin og varpað fram alls kyns misgáfulegum fullyrðingum, en við fáum aldrei úr því skorið fyrr en í samningaviðræðum, hvort aðild samrýmist þjóðarhagsmunum í bráð og lengd. Öryggisventill okkar er að geta fellt aðild, eins og Norðmenn hafa gert í tvígang, verði niðurstaðan ekki ásættanleg. Fæstir vilja ganga í Evrópusambandið, sama hvað það kostar. En það er alveg óhugsandi, einkum eins og gjaldeyrismálin hafa þróast, að við hjökkum áfram í sama hjólfarinu.

Næstu vikur geta því reynst örlagaríkar. Umræðan verður tilfinningarík í meira lagi og alls ekki sársaukalaus. Flokkslínur munu bresta, stóryrðin fjúka, eins og nýleg dæmi sanna, og reyna mun á stjórnmálaflokkana og innviði þeirra.

Vinstri grænir segjast enn andvígir aðild, en hafa nú opnað fyrir að þjóðin taki sjálf af skarið í almennri atkvæðagreiðslu. Því ber að fagna. Forystumenn Samfylkingarinnar segja flokkinn þann eina sem hafi beina stefnu í málinu, en nú hefur einn af trúnaðarmönnum hans stigið fram og skýrt frá því að þar á bæ sé stefnan alls ekki fullmótuð, enn eigi eftir að skilgreina samningsmarkið. Því getur sú ótrúlega staða komið upp, að Sjálfstæðisflokkurinn tæki beinlínis fram úr samstarfsflokki sínum á landsfundi og þurfi svo að bíða eftir formlegri flokkssamþykkt Samfylkingar til að ráðast í aðildarviðræður og undirbúa breytingu á stjórnarskrá og þjóðaratkvæðagreiðslu.

Getur það gerst? Hvernig liti Samfylkingin þá út?

Komandi ár býður áreiðanlega upp á mikilsverð tíðindi. Verða kosningar og stjórnarslit? Verður sótt um aðild að ESB? Verður þjóðaratkvæðagreiðsla? Klofna flokkar? Verða til ný framboð? Þessar spurningar og ótal fleiri koma upp í hugann. Af nægu verður því að taka í fréttum og opinberri umræðu á komandi ári til viðbótar við efnahagskreppu; aukið atvinnuleysi, fátækt og fjöldagjaldþrot. Við slíkar aðstæður reynir á djörfung og þor lítillar þjóðar og að þeir stígi fram sem vettlingi geta valdið. Þar má enginn skorast undan, við höfum ekki efni á því.