Skiljum að ríki og kirkju

Fátt bar til tíðinda á nýliðnum landsfundi Vinstrihreyfingarinnar - græns framboðs annað en það, að þar var rætt af miklum móð um aðskilnað ríkis og kirkju. Ég er sammála mörgum í litla flokknum með langa nafnið um það, að skilja beri að ríki og kirkju, en mig grunar, að ástæður mínar séu ólíkar þeirra. Vinstri - grænir eru eflaust ýmsir beinlínis andvígir kirkjunni og vilja þess vegna hætta opinberum stuðningi við hana. Ég er hins vegar hlynntur kristinni kirkju og tel opinberan stuðning henni til trafala.

Trúarlíf er því fjörugra og eðlilegra sem ríkið skiptir sér minna af því. Það hefur staðið íslensku kirkjunni fyrir þrifum, að ríkið skuli hafa tekið hana (eða öllu heldur eina deild hennar) að sér. Prestar þjóðkirkjunnar eru opinberir embættismenn, kontóristar, eins og Kiljan myndi segja, og slíkir menn eru ekki líklegir til afreka. Það á að skilja að ríki og kirkju vegna kirkjunnar, ekki þrátt fyrir hana.

Andstaða margra kirkjunnar manna er líka á hæpnum forsendum. Þeir halda eflaust, að kirkjan myndi koðna niður, ef hún fengi ekki opinberan stuðning. Þetta er mikill misskilningur. Trúarþörfin er jafnmikil nú og áður, eins og kannanir sýna. Menn leita nú sem fyrr tilgangs í lífinu, athvarfs í hörðum heimi, siðferðilegra leiðbeininga. Þeir vilja eiga saman helgistundir, gleðjast og syrgja í því samneyti við liðna og óborna, sögu sína og eðli, sem kirkjan býður upp á. Þessari djúpu og miklu þörf getur kirkjan best fullnægt, ef hún er óháð, laus undan kæfandi faðmlögum ríkisins.

Það geta ekki heldur verið haldbær rök gegn aðskilnaði ríkis og kirkju, að erfitt sé að greiða úr fjárhagsmálum kirkjunnar. Hvað um öll þau lönd, þar sem ríki og kirkja hafa nýlega verið skilin að, til dæmis Svíþjóð? Þetta virtist ekki vera óleysanlegt verkefni þar.

Auðvitað eru síðan önnur sterk rök fyrir aðskilnaði ríkis og kirkju, og þau eru, að hér á landi er ekki fullkomið trúfrelsi, fyrr en þessu hefur verið hrint í framkvæmd. Ríkið á að mínum dómi ekki nauðsynlega að vera hlutlaust um verðmæti. Það kann að eiga að taka kristna trú fram yfir önnur trúarbrögð, jafnt í skólum sem annars staðar. Við erum kristin þjóð og aðhyllumst kristileg verðmæti. Til dæmis höfnum við algerlega þeirri algengu skoðun sumra annarra, að konur séu óæðri körlum og þurfi að hylja sig með blæjum. Fyrir Guði eru allir jafnir, karlar og konur, ríkir og fátækir, hvítir og svartir.

En ríkið á ekki að gera upp á milli kristinna safnaða. Það á að leyfa einstökum kirkjudeildum að keppa um hylli trúaðs fólks.

Þegar Kristur var eitt sinn spurður, hvernig við ættum að breyta til að öðlast eilíft líf, svaraði hann með dæmisögunni um miskunnsama Samverjann. Hann liðsinnti ferðalang, sem stigamenn höfðu rænt á leiðinni frá Jerúsalem til Jeríkó, en áður höfðu prestur og levíti (lærður maður) gengið fram hjá. Þessi litla saga felur í sér margvíslega lærdóma.

Í fyrsta lagi er ríkið nauðsynlegt, svo að stigamenn úr fjöllunum ógni okkur ekki. Við þurfum öfluga lögreglu og traustar landvarnir.

Í öðru lagi eru til margir menntamenn, sem ekki hjálpa náunga sínum, þótt þeir kunni að mæla fagurlega úr ræðustól. Hér voru þeir presturinn og levítinn.

Í þriðja lagi var miskunnsami Samverjinn aflögufær. Hann gat keypt fórnarlambinu gistingu og aðhlynningu. Með öðrum orðum er nauðsynlegt, að til sé sæmilega efnað fólk, en allir séu ekki jafnfátækir. Í fjórða lagi gerði miskunnsami Samverjinn góðverk sitt á eigin kostnað, en ekki annarra. Í sjónvarpinu eru viðtöl á hverju kvöldi við fólk, sem vill gera góðverk, en þegar nánar er að gáð, eru þau góðverk jafnan á kostnað annarra. Það eru engin takmörk fyrir manngæskunni, ef menn þurfa ekki að greiða sjálfir fyrir hana, en um leið hættir hún auðvitað að vera manngæska.

Við þurfum presta (og söfnuði), sem breyta eins og miskunnsami Samverjinn, en ekki eins og presturinn og levítinn, sem flýttu sér fram hjá ferðalangnum á veginum. Til þess þarf kirkjan að verða frjáls.