Stokka upp eða láta það springa?

Aðsókn í kennaranám hefur minnkað um helming. Fréttablaðið sagði frá því í gær að árið 2006 hefðu 419 manns sótt um að hefja kennaranám við Háskóla Íslands, en 203 í fyrra. Árið 2012 var aðeins 13 umsækjendum hafnað, en 156 árið 2006.

Þetta segir okkur tvennt; annars vegar verður ekki næg endurnýjun í kennarastéttinni ef ástandið lagast ekki og hins vegar veljast væntanlega lakari nemendur í kennaranámið. Hvort tveggja mun koma niður á menntun barnanna okkar.

Stutt er síðan nám til kennsluréttinda var lengt úr þremur árum í fimm. Ólöf Rut Halldórsdóttir, kennaranemi og formaður nemendafélags kennaradeildar HÍ, bendir í samtali við Fréttablaðið á það augljósa: ??mín ágiskun er sú að þetta sé vegna lengingar námsins og lélegra kjara. Það er ekki boðið upp á laun í samræmi við lengd námsins.? Anna Kristín Sigurðardóttir deildarforseti segir að brýnasta lausnin á vandanum sé að hækka laun kennara.

Ein rökin fyrir lengingu kennaranámsins á sínum tíma voru einmitt að hún myndi stuðla að því að kennarar bæru meira úr býtum. Svo kom hrunið og engir peningar eru til að hækka laun duglega að óbreyttu. Þess vegna sitjum við í þessari súpu; lengra nám sem skilar lítilli kjarabót er ekki eftirsóknarvert.

Það er brýnt að hækka laun kennara. En það gerist ekki nema róttæk uppstokkun verði í menntakerfinu, sem eykur framleiðni þess og losar um peninga sem ríkið og sveitarfélögin geta þá notað til að borga kennurum meira.

Ein leiðin til þess er að hrista upp í ósveigjanlegum og stöðnuðum kjarasamningum kennara og auka kennsluskylduna, þannig að færri kennara þurfi og þeir sem eftir eru geti fengið hærri laun. Þetta er ein þeirra leiða sem starfshópur á vegum samráðsvettvangs um aukna hagsæld lagði til fyrir skömmu.

Önnur leið sem hópurinn leggur til er að stytta bæði grunn- og framhaldsskóla um eitt ár. Þetta er vitlegri tillaga en ýmsar fyrri í sama tilgangi af því að með henni er loksins viðurkennt að mestu tækifærin til hagræðingar eru í grunnskólanum. Hann lengdist um ár, auk þess sem skólaárið lengdist, án þess að fólk kunni mikið meira þegar það kemur í framhaldsskóla.

Starfshópurinn leggur til að skólar verði sameinaðir og bekkir stækkaðir. Það væri skynsamlegt, en samhliða hlýtur meðal annars að þurfa að skoða hvaða áhrif stefnan um skóla án aðgreiningar hefur haft á starfsaðstæður kennara. Margt bendir til að hún henti ekki mörgum börnum með sérþarfir og því síður hinum sem betur standa. Þá valdi hún óhóflegu álagi hjá kennurum, sem ná ekki að sinna neinum vel.

Kennarar og samtök þeirra þurfa að skoða með opnum huga þessar tillögur og fleiri um uppstokkun sem gerir skólakerfið hagkvæmara og getur skilað þeim betri kjörum. Róttækar kerfisbreytingar geta verið erfiðar og sársaukafullar, en það er betra að stokka upp skólakerfið en að láta tifandi tímasprengju sem kennaraskortur er sprengja það í loft upp.