Varnarviðræður í réttan farveg

Fyrsta umferð nýs áfanga í viðræðum Íslendinga og Bandaríkjamanna varðandi framtíð varnarliðsins hér á landi lofar góðu miðað við þær takmörkuðu upplýsingar sem enn hafa borist um framgang þeirra. Íslensk stjórnvöld og embættismenn hafa að vísu ekki verið margmál um gang viðræðnanna, en það virðist ljóst að stuttur aðdragandi hefur verið að viðræðunum í Washington í lok nýliðinnar viku. Embættismenn landanna hafa sjálfsagt verið í sambandi eftir að slitnaði upp úr viðræðunum í október vegna þess að Íslendingum var nóg boðið varðandi kröfur Bandaríkjamanna um rekstur flugvallarins og þótti ekki ástæða til að setjast niður til formlegra viðræðna. Þetta hafa Bandaríkjamenn látið sér að kenningu verða.

Samtöl Geirs H. Haarde utanríkisráðherra og Condoleezzu Rice, utanríkisráðherra Bandaríkjanna, á ráðstefnunni um Afganistan í Lundúnum í nýliðinni viku virðist hafa verið lykillinn að því að viðræðurnar hófust á ný af fullum krafti.

Líklegt er einnig að það hafi haft sitt að segja að nú eru Bandaríkjamenn á ný með sendiherra hér á landi, en svo hefur ekki verið nú um hálfs árs skeið. Það er auðvitað ekki boðlegt af hálfu þeirra að hér skuli ekki vera sendiherra í svo langan tíma, sérstaklega þegar haft er í huga að mikilvægt er að gott samband sé á milli þessara tveggja vina- og bandalagsþjóða, ekki síst þegar viðkvæm ágreiningsmál milli þeirra eru óleyst. Ástandið í Norðurhöfum nú er eins og allir vita gjörbreytt frá því sem það var á dögum kalda stríðsins, þegar langdrægar sovéskar njósnaflugvélar voru tíðir gestir í námunda við Ísland og bandarískar herþotur þurftu oft að fara á vettvang þegar óþekkt flugför komu fram á ratsjám eftirlitsstöðva NATO. Bæði er að mjög hefur dregið úr þessu flugi Rússa og síðan má ekki gleyma því að öflugri ratsjárstöðvar mannaðar íslenskum starfsmönnum eru á stöðugri vakt á fjórum stöðum hérlendis, auk þess sem íslenskir flugumferðarstjórar hafa nú betra yfirlit en áður yfir flugumferð í kringum landið. Þörfin á fjölda herþotna á Keflavíkurflugvelli hefur því minnkað mikið, en áfram verða þó að vera til staðar hér eða í nálægum löndum herþotur til að sinna nauðsynlegu eftirliti.

Þetta breytir þó ekki því að bandarísk stjórnvöld verða að standa við sinn hluta af varnarsamningi þeim sem í gildi er milli landanna. Við stóðum fyllilega við okkar hlut á viðkvæmum tímum fyrir Bandaríkjamenn, með því að heimila þeim að starfrækja hér herstöðvar, og þótt kynslóðaskipti hafi orðið í embættismannakerfinu í Washington, hlýtur varnarsamningurinn að standa. Ef Bandaríkamenn hins vegar vilja hverfa héðan fyrir fullt og allt, þá verða þeir að segja það tæpitungulaust.

Við Íslendingar eigum að vera fullfærir um að sjá um rekstur Keflavíkurflugvallar, og síðan er það samningsatriði milli þjóðanna hvaða aðstöðu Bandaríkjamenn hafa þar. Því verður varla trúað að þeir vilji ekki eiga þess kost að geta komið þangað með stuttum fyrirvara þótt átakasvæðin í heiminum hafi færst til.